De uitspraken van Mark Rutte, inmiddels secretaris-generaal van de NAVO, zorgen internationaal voor veel reacties. Door te zeggen dat het NAVO-pad van Oekraïne “onomkeerbaar” is, zet hij de verhoudingen opnieuw op scherp. Dat gebeurt op een gevoelig moment, nu vredesgesprekken moeizaam verlopen en de spanning tussen Rusland en het Westen hoog blijft.
Rutte maakte zijn standpunt duidelijk tijdens een bezoek aan een NAVO-basis in Polen.
Met zijn woorden wil hij vooral laten zien dat de steun aan Oekraïne niet wankelt, ook niet onder politieke of militaire druk.
Krachtige woorden, maar geen snelle toetreding
Met het woord “onomkeerbaar” stuurt Rutte een duidelijk signaal af. Oekraïne hoort bij het Westen en dat verandert niet.
Toch betekent dit niet dat het land snel NAVO-lid wordt. Rutte erkent dat zelf ook.
Toetreding kan alleen als alle NAVO-landen het eens zijn, en dat is nu niet het geval.
Verschillende landen zijn terughoudend. Niet omdat ze Oekraïne niet steunen, maar omdat een NAVO-lidmaatschap grote gevolgen heeft.
Een aanval op Oekraïne zou dan automatisch betekenen dat de NAVO moet ingrijpen.
Veiligheidsgaranties als tussenstap
Omdat toetreding voorlopig niet haalbaar is, wordt gekeken naar andere oplossingen. Zo wordt gesproken over veiligheidsgaranties voor Oekraïne.
De Verenigde Staten zouden bereid zijn die te geven, vooral om Rusland af te schrikken na een eventueel staakt-het-vuren.
Die garanties kunnen bestaan uit militaire steun en politieke afspraken. Maar veel hangt af van hoe stevig en geloofwaardig die beloften zijn.
Zonder duidelijke afspraken blijft het risico bestaan dat het bij woorden blijft.
Diplomatie blijft moeizaam
Ondertussen spelen de Verenigde Staten een grote rol in de gesprekken.
Er wordt overleg gevoerd met zowel Oekraïne als Rusland, maar concrete resultaten blijven uit.
Ook oud-president Donald Trump mengt zich in het debat en spreekt voorzichtig over mogelijke vooruitgang.
Voor Oekraïne is dat een lastige situatie. Informele gesprekken kunnen helpen, maar zorgen ook voor onzekerheid over wat er echt wordt afgesproken.
Europa verdeeld over Russische tegoeden
Binnen de Europese Unie wordt daarnaast gesproken over het gebruik van bevroren Russische tegoeden om Oekraïne te steunen.
Het gaat om enorme bedragen. Sommige landen zijn voor, anderen maken zich zorgen over juridische gevolgen.
Omdat unanimiteit nodig is, ligt ook dit dossier grotendeels stil. Dat laat zien hoe lastig het is om politieke wil om te zetten in concrete actie.
Spanningen blijven oplopen
De situatie wordt verder bemoeilijkt door nieuwe dreigingen. Zo kondigde Belarus de plaatsing van nieuwe raketten aan en zijn er signalen van toenemende samenwerking tussen Rusland en andere landen. Ook zijn er zorgen over mensenrechten in bezette gebieden.
Het conflict gaat daardoor al lang niet meer alleen over Oekraïne, maar raakt de veiligheid van heel Europa.
Wat betekenen Ruttes woorden?
Voor Oekraïne zijn de uitspraken van Rutte belangrijk als steunbetuiging. Maar ze lossen de kernproblemen niet op.
Er is nog geen NAVO-lidmaatschap, geen zekerheid over vrede en de dreiging blijft bestaan.
Voor de NAVO en Europa ligt er een duidelijke opdracht. Woorden moeten worden gevolgd door duidelijke keuzes en afspraken.
Gebeurt dat niet, dan dreigt het vertrouwen in die beloftes te verdwijnen.
Conclusie
De uitspraak van Mark Rutte heeft het debat flink aangezwengeld. Het is een krachtig signaal, maar ook een dat de spanningen vergroot.
Zolang er geen duidelijke besluiten vallen, blijft Oekraïne in een onzekere positie zitten.
De komende maanden worden cruciaal. Niet alleen voor Oekraïne, maar ook voor de geloofwaardigheid en veiligheid van Europa en het Westen als geheel.